Psychedelische therapie: wat is het en hoe werkt het?

Je hoort steeds vaker over psychedelische therapie. Misschien heb je verhalen gelezen van mensen die na jaren therapie eindelijk een doorbraak ervaarden. Of je hebt iets voorbij zien komen over onderzoeken naar psilocybine bij depressie of MDMA bij PTSS.

In deze blog neem ik je mee in de wereld van psychedelische therapie. Wat is psychedelische therapie eigenlijk? Wat hebben truffels en psilocybine ermee te maken? Welke psychedelica worden onderzocht voor therapeutische toepassingen? En hoe zit het op dit moment met psychedelische therapie in Nederland?

Wat is psychedelische therapie?

Bij psychedelische therapie wordt een psychedelisch middel gebruikt binnen een therapeutisch traject. De psychedelische ervaring staat dus niet los van de rest. Er gaat een voorbereiding aan vooraf en na de ervaring is er ruimte voor verwerking en integratie.

Voorafgaand aan een sessie wordt meestal besproken waar je tegenaan loopt, wat je hoopt te onderzoeken en wat er tijdens de ervaring mogelijk naar voren kan komen. Daarna volgt de psychedelische ervaring zelf. Na afloop wordt gekeken naar wat je hebt meegemaakt en hoe je daarmee verder kunt.

Dat laatste wordt nog weleens onderschat.

Een psychedelische ervaring kan behoorlijk intens zijn. Er kunnen emoties, herinneringen of inzichten naar boven komen waar je niet zomaar dezelfde avond weer klaar mee bent.

Misschien kijk je ineens anders naar iets wat al jaren speelt. Misschien voel je verdriet waar je normaal gesproken moeilijk bij komt. Of je ziet opeens een patroon in jezelf dat je eerder wel rationeel begreep, maar nooit echt kon voelen.

Dan begint er eigenlijk een ander deel van het therapeutische proces. Wat ga je met die ervaring doen? Wat betekent het voor je dagelijks leven? En lukt het om iets wat je tijdens zo’n ervaring hebt gezien of gevoeld ook daarna mee te nemen?

Daarom is psychedelische therapie meer dan alleen het middel of de ervaring zelf. De voorbereiding, de begeleiding tijdens de ervaring en de gesprekken erna horen er allemaal bij.

Wat gebeurt er tijdens een psychedelische therapeutische ervaring?

Psychedelica kunnen tijdelijk de manier veranderen waarop je jezelf, je omgeving en je gedachten ervaart. Ook in de hersenen verandert er van alles. Verschillende hersengebieden gaan op een andere manier met elkaar communiceren.

De vaste patronen waarin we vaak denken en reageren kunnen daardoor tijdelijk wat minder sterk zijn.

Dat kan ervoor zorgen dat je iets ineens vanuit een andere hoek bekijkt. Een gedachte die normaal meteen een bepaalde reactie oproept, kan anders worden ervaren. Een herinnering kan duidelijker worden. Een emotie kan sterker binnenkomen. Soms zie je ineens een verband dat je eerder niet zag.

Daar kan ruimte ontstaan voor iets nieuws.

Misschien weet je bijvoorbeeld al jaren dat je jezelf steeds wegcijfert. Je kunt precies uitleggen waar dat vandaan komt en je weet ook wel dat je het anders zou willen doen. Toch lukt het maar niet om daar werkelijk iets in te veranderen.

Een psychedelische ervaring kan dan een andere ingang geven. Niet omdat het middel het probleem voor je oplost, maar omdat je iets anders kunt gaan ervaren dan je gewend bent. Dat kan waardevolle input zijn om daarna in therapie verder mee aan de slag te gaan.

Welke psychedelica worden gebruikt binnen therapie?

Er zijn verschillende psychedelica en andere bewustzijnsveranderende middelen waar onderzoek naar wordt gedaan. Ze werken niet allemaal hetzelfde en worden ook niet voor dezelfde klachten onderzocht.

Psychedelische therapie met psilocybine

Psilocybine is de werkzame stof in paddo’s en truffels en is een van de bekendste psychedelica.

Binnen wetenschappelijk onderzoek wordt psilocybine onder andere onderzocht bij depressie, waaronder therapieresistente depressie. Daarmee wordt bedoeld dat iemand verschillende behandelingen voor depressie heeft geprobeerd, maar daar onvoldoende verbetering door heeft ervaren. Juist bij deze groep is er veel belangstelling voor psilocybine, omdat bestaande behandelingen niet bij iedereen voldoende werken.

De resultaten uit verschillende onderzoeken zijn interessant. In meerdere studies lijkt een behandeling met psilocybine bij een deel van de mensen te kunnen leiden tot een duidelijke afname van depressieve klachten.

Ook wordt gekeken naar het gebruik van psilocybine bij mensen die ernstig of ongeneeslijk ziek zijn. Wanneer je weet dat je leven mogelijk binnenkort eindigt, kunnen angst, verdriet en vragen over het leven en de dood sterk op de voorgrond komen. De angst voor de dood kan bijvoorbeeld zo groot worden dat iemand nauwelijks nog ruimte ervaart om te genieten van de tijd die er nog is.

Onderzoekers kijken daarom ook naar de vraag of psilocybine kan helpen bij deze angst en existentiële stress. Sommige mensen beschrijven na zo’n ervaring meer rust of acceptatie rondom hun naderende levenseinde. Dat betekent natuurlijk niet dat de angst voor de dood zomaar verdwijnt. Een psychedelische ervaring kan wel een andere manier van kijken naar de eigen situatie mogelijk maken.

Dat vind ik persoonlijk een van de interessante kanten van het onderzoek naar psychedelica. Niet alleen kijken of klachten minder kunnen worden, maar ook onderzoeken of iemand anders kan leren omgaan met iets waar uiteindelijk geen oplossing voor bestaat.

Psychedelische therapie met MDMA

MDMA kennen de meeste mensen waarschijnlijk als recreatieve drug. Binnen onderzoek naar therapie wordt het op een heel andere manier ingezet. MDMA-ondersteunde therapie wordt vooral onderzocht bij PTSS, oftewel posttraumatische stressstoornis.

Wat MDMA interessant maakt bij trauma, is dat het gevoelens van vertrouwen, verbondenheid en veiligheid kan versterken. Tegelijkertijd kan de angst en spanning die normaal gesproken bij traumatische herinneringen naar boven komen tijdelijk minder sterk aanwezig zijn.

Bij trauma spelen vaak ook schaamte, schuldgevoel en een negatief beeld van jezelf een rol. Juist die overtuigingen kunnen het moeilijk maken om naar een traumatische ervaring te kijken. Onder invloed van MDMA kan er bij sommige mensen meer ruimte ontstaan om met meer compassie naar zichzelf en hun ervaringen te kijken. Daardoor kan het mogelijk makkelijker worden om traumatische herinneringen te bespreken zonder er volledig door overspoeld te raken.

Er is inmiddels behoorlijk wat onderzoek gedaan naar MDMA-ondersteunde therapie bij PTSS. De resultaten zijn veelbelovend, al betekent dat nog niet dat de behandeling voor iedereen werkt. Er zijn nog veel vragen. Ook hier geldt dat MDMA niet op zichzelf de therapie vormt. De voorbereiding, de therapeutische begeleiding en de verwerking achteraf zijn een belangrijk onderdeel van het geheel.

Psychedelische therapie met Ketamine

Ketamine is geen klassiek psychedelisch middel, maar wordt wel vaak genoemd binnen het bredere veld van behandelingen met bewustzijnsveranderende middelen.

In Nederland wordt ketamine onder bepaalde omstandigheden medisch toegepast bij mensen met een ernstige depressie die onvoldoende reageren op andere behandelingen. Het gaat om mensen bij wie eerdere behandelingen, zoals antidepressiva, onvoldoende hebben geholpen.

De behandeling vindt plaats in een medische setting en onder begeleiding van professionals.

Psychedelische therapie met LSD, ayahuasca en ibogaïne

Naast psilocybine, MDMA en ketamine wordt er ook gekeken naar andere psychedelica en bewustzijnsveranderende middelen. Denk bijvoorbeeld aan LSD, ayahuasca en ibogaïne.

Ibogaïne krijgt onder andere aandacht binnen onderzoek naar verslaving. Er wordt gekeken of het middel mogelijk kan helpen bij het doorbreken van hardnekkige verslavingspatronen. Het heeft enorm veel potentie. Daarbij is het wel belangrijk om te weten dat ibogaïne aanzienlijke lichamelijke risico’s kent. Het is dus niet zomaar te vergelijken met andere psychedelische middelen.

Voor welke klachten wordt psychedelische therapie onderzocht?

Het onderzoek naar psychedelische therapie richt zich op verschillende psychische klachten en aandoeningen. Er wordt onder andere onderzoek gedaan naar PTSS en trauma, depressie, therapieresistente depressie, angststoornissen en angst bij mensen die ernstig of terminaal ziek zijn. Ook verslaving, dwangstoornissen en eetstoornissen worden onderzocht.

Voor sommige toepassingen zijn inmiddels interessante resultaten gevonden. Bij andere toepassingen weten we nog veel minder.

Je hoort daarom steeds vaker uitspraken als ‘MDMA helpt bij trauma’. Ik begrijp waar zulke uitspraken vandaan komen, maar de werkelijkheid is wat ingewikkelder.

Een middel kan bij een bepaalde groep mensen goed lijken te werken en bij een andere groep een heel ander effect hebben. Ook de manier waarop het wordt gebruikt speelt een rol. De dosis, de omgeving, de begeleiding en de therapie eromheen kunnen allemaal verschil maken.

Er is dus zeker reden om nieuwsgierig te zijn naar wat psychedelica binnen de therapie kunnen betekenen. Tegelijkertijd wordt er nog volop onderzoek gedaan naar voor wie het werkt, wanneer het werkt en hoe je dit op een veilige manier kunt inzetten.

Hoe zit het met psychedelische therapie in Nederland?

In Nederland is psychedelische therapie op dit moment nog beperkt beschikbaar.

Ketamine wordt onder bepaalde omstandigheden medisch toegepast. Psilocybine en MDMA zijn op dit moment niet als reguliere behandelingen beschikbaar binnen de GGZ.

Er wordt in Nederland wel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar verschillende psychedelische behandelingen. Als je daaraan wilt deelnemen, moet je aan de voorwaarden van het betreffende onderzoek voldoen. Niet iedereen die interesse heeft kan dus zomaar meedoen.

De belangstelling voor psychedelische therapie is daardoor veel groter dan het reguliere aanbod. En precies daar ontstaat ook een grijs gebied.

Truffelceremonie of truffeltherapie: wat is het verschil?

In Nederland worden op verschillende plekken truffelceremonies, truffelreizen of truffelsessies aangeboden. Soms wordt daarbij ook de term ‘psychedelische therapie’ of ’truffeltherapie’ gebruikt.

Daar zou ik goed op letten.

Een truffelceremonie kan gericht zijn op persoonlijke ontwikkeling, zelfonderzoek of spiritualiteit. Dat kan voor iemand een waardevolle ervaring zijn. Het is alleen iets anders dan een therapeutische behandeling voor bijvoorbeeld PTSS, trauma of depressie.

Bij een truffelceremonie wordt meestal gewerkt met psychedelische truffels die psilocybine bevatten. De nadruk kan liggen op persoonlijke groei, bewustwording, zelfonderzoek of een spirituele ervaring.

Bij psychedelische therapie maakt het psychedelische middel deel uit van een therapeutisch behandeltraject. Daar horen voorbereiding, begeleiding en integratie bij. Er wordt gewerkt vanuit een therapeutisch of medisch kader.

Iemand kan veel kennis hebben van truffels en psychedelica en een goede begeleider zijn tijdens een ceremonie. Dat betekent niet automatisch dat die persoon ook bevoegd of voldoende opgeleid is om een psychische aandoening te behandelen. Dat onderscheid vind ik belangrijk.

Hoe weet je of iets echt therapie is?

Als je ergens een psychedelische behandeling of truffelceremonie overweegt, kijk dan goed naar wat er precies wordt aangeboden.

Wordt er gesproken over het behandelen van trauma, depressie of PTSS? Vraag dan wie de behandeling uitvoert, welke opleiding die persoon heeft en hoeveel ervaring diegene heeft met de klachten waarmee jij rondloopt.

Vraag ook hoe de voorbereiding eruitziet. Wat gebeurt er tijdens de psychedelische ervaring? En wat gebeurt er daarna? Is er ruimte voor nazorg?

Dat zijn vragen die je wat mij betreft gewoon mag stellen voordat je ergens instapt.

Ik heb zelf tien jaar in de GGZ gewerkt en ben therapeut. Toch bied ik geen psychedelische therapie aan. Niet omdat ik niet geloof in de mogelijkheden van psychedelica. Juist omdat ik vind dat je zorgvuldig moet kijken naar wat iemand nodig heeft en de mogelijke risico’s van het werken met psychedelica. Juist bij mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Wanneer iemand bij mij komt met ernstige psychische klachten, kijk ik eerst naar die persoon en naar wat er nodig is. Een psychedelische ervaring is niet automatisch een passende stap. Soms is eerst iets anders nodig.

Een goede begeleider kijkt niet alleen naar wat iemand graag wil, maar ook naar wat iemand op dat moment nodig heeft. Soms betekent dat dat je eerlijk zegt dat een psychedelische ervaring op dat moment niet verstandig is.

Tot slot

Psychedelische therapie is een interessant onderzoeksgebied waar de laatste jaren veel aandacht voor is gekomen. De resultaten tot nu toe geven voldoende aanleiding om verder te onderzoeken wat psychedelica kunnen betekenen bij verschillende psychische klachten.

Tegelijkertijd is het in Nederland voor de meeste klachten nog geen reguliere behandeling. En een truffelceremonie is iets anders dan psychedelische therapie.

Dat betekent overigens niet dat een truffelceremonie voor jou geen waardevolle ervaring kan zijn. Een truffelceremonie kan interessant zijn wanneer je nieuwsgierig bent naar jezelf, bepaalde patronen beter wilt begrijpen, meer contact wilt maken met je emoties of het gevoel hebt dat er iets in jou aandacht vraagt.

Je hoeft daarvoor niet per se een diagnose of een groot probleem te hebben. Soms merk je gewoon dat je ergens in vastloopt of dat je op een dieper niveau naar jezelf wilt kijken.

Ga naar mijn nieuwste artikelen over de vrouwenwelzijn

• Wat psychedelica, hormonen en de vrouwelijke cyclus met elkaar te maken hebben
• Psychedelische therapie: wat is het en hoe werkt het?
• Psychedelica en PMS ~ Waarom timing in je cyclus alles uitmaakt
• PMS Klachten? Waarom het niet alleen over hormonen gaat
• Microdosing met truffels voor je cyclus en hormonale balans